Aangemaakt op 21 March 2025. laatst gewijzigd op 13 September 2025 om 12:56

De bril van Cocky Benoist

In de familie documententrommel waarvan iedereen wist dat die bij brand het raam uitgegooid moest worden, is een bril bewaard gebleven die van mijn moeder was.
Het frame van de bril is 10 centimeter breed, de rand van de bril is van metaal omgeven door wat we hoorn noemen, bruin en crème-kleurige vegen erdoorheen. De armen zijn op dezelfde manier gemaakt met metaal en plastic. De krul achter de oren is van flexibel metaaldraad. Het is een type bril die we aanduiden als “ziekenfondsbril”, de standaard bril die je van de verzekering kreeg.

Van alle foto’s uit haar kinderjaren en jeugd, die ik ken zijn er zeven waar ze een bril op draagt. De eerste foto waar ze een bril draagt is tijdens een bezoek aan hun tante in Eindhoven¹ Op een foto tijdens een bezoek aan de grote Markt tijdens de Jubileum feesten 31/8 tot en met 6/9 1948 staat Cocky tussen Algie en buurvrouw Kabbedijk en hoewel het heel vaag is kun je wel zien dat ze een bril draagt, je ziet vaag het montuur maar je ziet het vooral aan de onnatuurlijk vergrote ogen.²
Verder zijn er drie foto’s met Bep Voeten die gemaakt werden vlak voor Bep trouwde en naar Apeldoorn vertrok: - een foto met Bep voor de Wilhelmina fontein, - een foto waarop Cocky een brief op de bus doet - een foto met Bep op de Willemsbrug bij de uitgang van het Valkenberg in de richting van het station.³
En er zijn twee foto’s vermoedelijk gemaakt door een straat fotograaf van Cocky en Bep. Op de achterkant van de ene foto staat “Breda, Grote Markt”⁴ op de achterkant van de andere staat alleen een datum⁵
Vooral op één van die twee laatste foto’s is de bril goed te zien en lijkt die ook op de bril die ik eerder beschreef.

Herkomst van de bril

Als je in delpher.nl zoekt op “ziekenfonds PROX bril” is de oudste resultaat een advertentie uit de “De courant” van 18 februari 1909, een Amsterdamse krant. “Uwe eerste bril wordt U verschaft door Uw Ziekenfonds” maar of dat de beroemde ziekenfondsbril is is niet te achterhalen. Ondanks dat heel veel kinderen de standaard bril hebben gedragen is er vrijwel niets te vinden over de herkomst. Ik heb geen bron gevonden van zeg maar een geschiedenis van de ziekenfondsbril.
De foto’s van brillen die je vindt zijn wel redelijk hetzelfde, ronde glazen, metaal montuur vaak met hoorn bekleed en de krul voor de oren gemaakt van flexibel metaaldraad.

Op de bril uit de documententrommel staat geen merk maar voldoet verder aan alle kenmerken van een ziekenfondsbril. De bril was geleverd door Smits-van Dongen Opticien, Eindstraat 13 Breda⁶ in een blauwe papieren brillenkoker. Hoewel de koker aan de onderkant erg beschadigt is de conditie verder redelijk. De opdruk is goed te lezen maar het belangrijkste is dat er op de onder- en bovenkant een kleine merkje staat.
Het Online Museum De Bilt⁷ heeft een stuk “nostalgie: de ziekenfondsbril”⁸ met een foto van de bril die Hannie Schaft zou hebben gedragen als vermomming⁹. De beschrijving vermeld de Firma van der Zeeuw als maker van ziekenfondsbrillen maar ook van de papieren kokers. G.C. van der Zeeuw de eigenaar directeur van het bedrijf, was een opticien dus het is mogelijk dat er brillen werden gemaakt maar helaas is daar niets over te vinden. In het archief van Utrecht, waar Van der Zeeuw woonde en zijn bedrijf had, is een bouwvergunning te vinden van 1933 voor een werkplaats in zijn tuin. Volgens zijn zoon Philippe, een pottenbakker gevestigd in Maartensdijk was achter het huis de brillenkokerfabriek gevestigd¹⁰, hij heeft het niet over een brillenfabriek. De koker op de foto van Het Online Museum De Bilt heeft wel hetzelfde merkje op de koker als dat van mijn moeder, een gestileerd bloemetje van zes driehoekjes.

De herkomst van de koker is dus redelijk zeker, de herkomst van de bril is dat niet.

In afwachting van betere foto’s:

Aangemaakt op 21 March 2025. laatst gewijzigd op 13 September 2025 om 12:56