Aangemaakt op 12 juni 2023. laatst gewijzigd op 21 July 2024 om 13:06

De grens, een inleiding

Jaren geleden zag ik in het programma De Wereld Draait Door Peter Vandermeersch spreken over Nederland in de eerste wereldoorlog. Vandermeersch vertelde dat er in België door de Duitse bezetters een draadversperring was gebouwd langs de grens met het neutrale Nederland om spionage, desertie, vluchtpogingen en smokkel te voorkomen. Dit werd de Draad genoemd en ik had daar nog nooit van gehoord.

Tijdens deze voordracht dacht ik, betekende dat misschien wel de definitieve scheiding van Nederland en België, de scheiding in de hoofden van mensen en in de families die woonden rond de “redeloze grens” van de vrede van Münster (1648) zoals Rogier het uitdrukt.

Mijn vraag is bestaat er onder de grensbewoners met name in de hoofden van mensen zoals dat uit gedrag blijkt en in de families die woonden rond de grens het bewustzijn van Nederland (Staats Brabant) of België (Keizerlijk Brabant) als een ander land of is de focus zo lokaal dat de mensen uit Loenen of Wuustwezel buren en familie zijn.

Nu komt een deel van mijn familie uit plaatsen bij de grens zoals Zundert en Wernhout. Als je in de stambomen terug kijkt zie je uitwisseling tussen dorpen die uiteindelijk Belgisch of Nederlands werden. Ook na 1830 zie je nog grensoverschrijdende relaties.

Er is een weg van Leuven naar Breda, van Mechelen / Antwerpen naar Breda er is redelijk vrij verkeer van mens en goederen, het landschap stopt niet bij onze grens, er is grensoverschrijdend openbaar vervoer.

Omdat mijn overgrootvader in 1889 als deserteur van uit het franse departement Nord naar Nederland vluchtte heb ik me ook verdiept in vreemdelingen en politie aan het het einde van de 19e eeuw. Vreemdelingen zijn dan nog geen issue, het duurt dus heel lang voor er zoiets als een grens bewustzijn en bewaking lijkt te ontstaan.

Maar hoe zou je dat kunnen aantonen?

Een initieel onderzoek om de trend vast te stellen, zou kunnen door het verzamelen van gegevens van huwelijken zoals datum en de geboorteplaatsen van de bruid en bruidegom en hun ouders vanaf 1815 tot zover de privacy wetgeving toelaat om te zien hoe gewoon noord zuid huwelijken zijn en of die na 1830 of 1839 of inderdaad veel later in aantal afnemen. Mogelijk kunnen daar ook dienstboden bij betrokken worden.

Een ander facet van de scheiding is het landschap. De meeste grenzen zijn medebepaald door geografische kenmerken van bijvoorbeeld rivieren en bossen. Dat soort elementen bepalen ook vaak met wie je contact hebt, hoe dialecten zich verspreiden enzovoorts. Historisch-geograaf dr K.A.H.W. Leenders laat in zijn studie Historische reconstructie van het landschap rond hetVlaams en Nederlands Natuurreservaat De Maatjes, zien dat het landschap zich niet houdt aan strepen die mensen op kaarten plaatsen. Of is de historische verdeling van het gebied, land van Ryen (een van de zeven kwartieren van het markgraafschap Antwerpen), Baronie van Breda (Het land van de heren van Breda rond de stad) en het graafschap Hoogstraten (rond de weg van Leuven naar Breda) blijvend merkbaar.

Kortom een verhaal over mensen die rond een streep wonen, nu eens wel en dan weer niet en uiteindelijk toch niet in één land wonen en of de beleving daarvan nu nog te traceren is.

Aangemaakt op 12 juni 2023. laatst gewijzigd op 21 July 2024 om 13:06